Tabel 1:
Vroegste tijdstip eindopslag hoogradioactief afval in landen met kerncentrales

Het rapport, een speciale uitgave van de Nuclear Monitor, (40 pagina’s A4, Engelstalig) kan voor 50 euro besteld worden bij WISE, via wiseamster@antenna.nl of via 020- 6126368. De prijs geldt voor zowel de papieren als de digitale versie.

Lees Nergens eindberging radioactief afval op Co2ntramine.

Lectori Salutem,

De Stichting Co2ntramine waardeert het dat het bestuur van de provincie Groningen “brede maatschappelijk aandacht” wil geven aan de vergunning voor de RWE/Essent kolencentrale aan de Eemshaven. Met deze brief geven we inhoud aan die maatschappelijke aandacht. We pleiten voor een eerlijke vergunningverlening, die naast nut en noodzaak ook de gevolgen van de kolenwinning tot en met de kwestie van CO2-opslag omvat.

De provincie Groningen heeft op 3 april 2012 een persbericht uitgebracht over de RWE/Essent kolencentrale. Daarin staat: “Vanwege de brede maatschappelijk aandacht voor dit dossier wordt de aanvraag vanaf morgen (4 april) openbaar (via de provinciale website) en niet zoals gebruikelijk pas over zes weken. Belanghebbende partijen kunnen ons de komende zes weken hun commentaar, kanttekeningen en opmerkingen sturen. Die kunnen we dan meenemen in onze besluitvorming.” Graag maken we van deze gelegenheid gebruik en zien graag dat u de volgende punten in uw besluitvorming betrekt.

We benadrukken het belang van een eerlijke procedure. Recent verscheen een Zwitserse studie over de factoren die maken dat de bevolking al dan niet in kan stemmen met belangrijke maatschappelijke energieprojecten. Daaruit bleek dat de eerlijkheid van de procedure een doorslaggevende rol speelt.

Wij vinden de procedure rond de vergunningaanvraag van de RWE/Essent kolencentrale niet eerlijk. Relevant daarbij is dat mevrouw W.J. Mansveld (GS Provincie Groningen) deel uit maakt van het dagelijks bestuur van Groningen Seaports. De vergunning voor de kolencentrale wordt mede aangevraagd door Groningen Seaports en de beoordeling moet plaats vinden door GS Groningen. Dit is een per definitie onjuiste gang van zaken, die de maatschappelijke aandacht voor dit onderwerp alleen maar groter maakt, zoals we ook in het document “basiskennis opslag CO2“ hebben aangegeven. In dit document hebben we additionele argumenten aangedragen waarop we graag een gedetailleerde reactie van u krijgen. Het document is als bijlage bijgevoegd.

Ons tweede centrale aandachtspunt betreft ons pleidooi dat u naast nut en noodzaak ook de gevolgen van de kolenwinning tot en met de kwestie van CO2-opslag deel uit laat maken van uw besluitvorming. Een ondersteuning voor dit standpunt vinden we in een recent advies van de Commissie voor de m.e.r. aan minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Dit advies ging over een kerncentrale. De CMER stelt het milieueffectrapport (MER) ook het nut en de noodzaak van een nieuwe kerncentrale moet onderbouwen. En: “Het MER moet zich richten op alle milieuargumenten die bij deze afweging een rol spelen. Beschouw bij die afweging niet alleen de voor- en nadelen van het bedrijven van een kerncentrale, maar ook voor- en nadelen verbonden aan de rest van de brandstofketen. Voor kernenergie gaat het dan om de keten van de uraniumwinning tot en met de eindberging van het radioactieve afval. “

Op eenzelfde manier zou GS Groningen ook de vergunning voor de RWE/Essent kolencentrale moeten beoordelen. Wij pleiten voor een beoordeling van de keten van kolenwinning (inclusief plaats van winning en transport) tot en met de lozing van CO2 en overige stoffen als arseen en kwik. De beoordeling zou plaats moeten vinden aan de hand van argumenten betreffende milieu en arbeidsomstandigheden.

Hieronder noemen we vier specifieke argumenten waarover we van GS Groningen graag een gedetailleerde reactie zouden willen ontvangen.

Ten eerste geeft de kolencentrale dure stroom. Peter Terium, nu de topman van RWE/Essent, zei op 28 maart 2011 dat de centrale niet meer uitkan: “Het rendement is niet meer economisch op dit moment.” Kortom, Essent zou die centrale nu niet meer bouwen!

Ten tweede kan de kolencentrale de stroom niet kwijt. De beheerder van dat stroomnet, Tennet, heeft eind augustus een overzicht uitgebracht over de energiecentrales. Daaruit blijkt dat er nu veel centrales in aanbouw zijn. In 2018 kunnen de centrales meer stroom leveren dan nodig is, ook als de kolencentrales in aanbouw aan de Eemshaven en de Maasvlakte geschrapt worden. Er is een overschot aan elektriciteit. Dit overschot betekent volgens Tennet “dat Nederland op termijn een exporteur van elektriciteit wordt of dat veel productie-eenheden niet in bedrijf zullen zijn.” Als de kolencentrale aan de Eemshaven in bedrijf komt, gaat die dure stroom leveren, die het buitenland ook niet zal willen.

Ten derde komen er nog de kosten van afvang en opslag van CO2 bij. Door CO2-afvang wordt een gemiddelde kolencentrale een half miljard duurder. Transport en opslag van CO2 kost nog eens honderd miljoen euro per jaar. Dat maakt een kolencentrale zoals de RWE/Essent kolencentrale economisch nog onaantrekkelijker. Dat blijkt uit een rapport van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), dat op 12 september jl. verschenen is.

Ten vierde is veilige opslag van CO2 niet bekend. Als de centrale in bedrijf komt moet er wat gebeuren met het broeikasgas CO2. De plannen voor opslag van CO2 in lege gasvelden in Noord-Nederland zijn van de baan. Nina Skorupska, topvrouw van RWE/Essent, zei op 25 april 2012 in het Dagblad van het Noorden dit te betreuren en nu te denken aan opslag in lege gasvelden onder de zeebodem. Er is een plan van E.ON Benelux en GDF SUEZ Energie Nederland voor een demonstratieproject voor CO2-opslag op de Noordzee. “Dit project betreft het Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratie- project (ROAD). Het wordt het eerste grootschalige CCS-demonstratieproject in Nederland. In de periode tussen 2015 en 2020 wil ROAD circa 1,1 miljoen ton per jaar CO2 (0,6 procent van de jaarlijkse CO2-uitstoot in Nederland) gaan afvangen van de nieuwe elektriciteitscentrale van E.ON op de Maasvlakte en opslaan in gasreservoirs onder de Noordzee. Als demonstratieproject gaat ROAD bestaande CCS-technologieën, die zich op kleinere schaal hebben bewezen, integreren en op industriële schaal toepassen.” Tot zover het persbericht van E.On van maart 2012 .

Aan CO2-opslag onder de Noordzee kleven een aantal mogelijke ecologische nadelen, stelt de Stichting Noordzee. De stichting Co2ntramine wil nadrukkelijk verwijzen naar deze bezwaren. Als er sec gekeken wordt naar de technische haalbaarheid van het ROAD-plan, heeft dit gevolgen voor de RWE/Essent centrale. Na 2020 worden gegevens bekend over de haalbaarheid van opslag onder de Noordzee. Daarom bevelen we aan om een eventuele vergunning voor de RWE/Essent centrale pas af te geven, nadat de gegevens van het ROAD-project bekend en als veilig beoordeeld zijn door alle betrokken partijen, dus eerst enkele jaren na 2020.

Wij gaan er van uit dat u bovengenoemde argumenten en de argumenten zoals in de bijlage verwoord meeneemt in uw besluitvorming.

In afwachting van uw antwoord,

met vriendelijke groet,

Egbert Brons
voorzitter stichting Co2ntramine

—–

Wilt u deze brief inclusief voetnoten, bronvermeldingen en aanhef lezen, download dan de volledige Zienswijze aanvraag vergunning natuurbeschermingswet voor bouw elektriciteitscentrale RWE in Eemshaven als PDF.

Lees Zienswijze aanvraag vergunning natuurbeschermingswet voor bouw elektriciteitscentrale RWE in Eemshaven op Co2ntramine.

Gesprek kolencentrale Eemshaven?

Met verbazing heb ik het interview met mevrouw Skorupska van RWE/Essent gelezen. In dit interview geeft ze aan dat ze het betreurt dat de ondergrondse opslag van CO2 op verzet stuitte. Men richt zich nu op opslag onder de zeebodem. Wat niet verteld wordt is dat veilige opslag van CO2 nog steeds niet bekend is. Verder meldt ze dat de opslag van CO2 van groot belang is om de klimaatdoelstellingen te halen. Daarbij vergeet ze te zeggen dat het niet produceren van CO2 de snelste manier is om klimaatdoelstellingen te halen. En dat kan, zeker als je bedenkt dat we die kolencentrale niet nodig hebben voor onze energiebehoefte.

De stichting Co2ntramine is een drijvende kracht geweest achter het voorkomen van ondergrondse CO2-opslag. Mevrouw Skorupska zegt dat RWE/Essent niets wil opdringen aan de bevolking maar wil overleggen. Tot op heden hebben we niets van haar gehoord. We wachten op een uitnodiging.

Egbert Brons,
Voorzitter stichting Co2ntramine

—-

Het interview met Nina Skorupska is hier (PDF) te lezen.

Lees Open brief aan Skorupska van RWE/Essent op Co2ntramine.

Het interview is via deze link te beluisteren op de website van RTV Drenthe.

Lees Jan Langenkamp op RTV Drenthe over CO2-opslag op Co2ntramine.

Wat zegt VNO-NCO over CO2-opslag?

Van der Haar heeft in zijn betoog de volgende 4 argumenten voor CO2-opslag in Noord-Nederland gebruikt:

1. De ondergrondse opslag van CO2 moet terug op de agenda, anders haalt Nederland haar klimaatdoelstellingen niet.
2. Het noorden heeft een imagoprobleem
3. Volgens de voorzitter liggen er enorme kansen om zo de werkloosheid aan te pakken. ”De belangrijkste voorwaarde is het vergroten van kennis. Daarom is de Energy Academy, die op 1 september van start zal gaan, van groot belang”, aldus Van der Haar. Verder stelt hij dat we de aankomende 25 jaar geen werkeloosheid in Noord Nederland hebben als we CO2-opslag doen.
4. De afgelopen zes jaar werden in EU-verband verschillende projecten uitgevoerd met ondergrondse CO2-opslag. De resultaten zijn onlangs in Parijs gepresenteerd. Belangrijkste conclusie: ondergrondse CO­2-opslag kan veilig plaatsvinden, want het koolstofdioxide bleef in alle onderzochte opslagprojecten doeltreffend opgeslagen.

Deze zijn terug te lezen en te luisteren bij RTV Drenthe.

Wat klopt hier niet?

Volgens van der Haar halen we de klimaatdoelstellingen niet als we geen CO2-opslag doen.

Of we de klimaatdoelstellingen halen hangt af van de keuzes die we met z’n allen maken. Als we nieuwe kolencentrales bouwen en de investeringen in duurzame energie blijven uitstellen, halen we die doelstellingen inderdaad niet. Met CCS (co2 opvang, transport en opslag) kunnen we slechts een klein deel van de CO2 van een kolencentrale opvangen. Het grootste deel verdwijnt nog steeds gewoon in de lucht.

En als we dan bedenken wat Nederland op dit moment meerdere nieuwe kolencentrales bouwt, terwijl we een energieoverschot hebben, dan kan iedereen zien dat er niets niet klopt. Wat VNO-NCW hier voorstelt is “maak maar gewoon een hele hoop troep en schuif een klein del onder het tapijt, dan komt het allemaal wel goed”.

Volgens VNO-NCW heeft het Noorden een imagoprobleem.
Als het Noorden al een imagoprobleem heeft, wat ik sterk bestrijd, dan is het dat we achter zouden lopen op de rest. Nu investeren in fossiele energie is consolidatie van dat imago.

De rest van de wereld begint langzaam te beseffen dat we over moeten stappen naar zon, wind en water. Dat is niet makkelijk en daar moeten tal van problemen opgelost worden. Maar dat is wel de weg die we op moeten gaan. Wat de fossiele brandstoffen raken eenvoudigweg op.

Nu investeren in CO2-opslag is kiezen om langer vast te houden aan oude gewoontes. En daar wordt ons imago zeker niet beter van.

Volgens Van der Haar levert CO2-opslag veel banen op
Van der Haar claimt “als we CO2-opslag voor elkaar krijgen hebben we de aankomende 25 tot 30 jaar in Noord Nederland geen werkeloosheid”.

Dit argument is om twee redenen onzin:
1. Er zijn een hele hoop mensen in Noord Nederland die geen verstand van chemie, werktuigbouwkunde en natuurkunde hebben. Eventuele extra vraag op de arbeidsmarkt zal dus niet door mensen uit Noord Nederland worden opgevangen, maar door mensen met de juiste kennis. En in Noord Nederland zullen dus gewoon werkelozen overblijven.

Bovendien leven we in een kapitalistische maatschappij. En die kan helemaal niet functioneren zonder een klein groepje werkelozen. Pleiten dat we helemaal geen werkeloosheid meer hebben is dan ook volslagen lariekoek.

2. Uit onderzoek blijkt dat de bouw van de nieuwe centrales in de Eemshaven en de bijbehorende CO2-opslag op korte termijn inderdaad flink wat banen oplevert. Maar dat is slechts tijdelijk. En deze worden voor een groot deel door bouwvakkers uit Oost-Europa opgevuld.

Zouden we een vergelijkbare hoeveelheid energie opwekken met duurzame energiebronnen, dan levert dat maar een klein beetje minder banen op, maar die banen zijn wel blijvend. Per saldo levert duurzame energie dus meer werk op.

VNO-NCW zegt dat CO2-opslag veilig is
Er zijn enkele kleine testen met CO2-opslag gedaan. En na 6 jaar concludeert Van der Haar dat de CO2 nog steeds in de grond zit, dus dan zal het wel veilig zijn.

Maar CO2-opslag is een oplossing voor eeuwig. 6 jaar zegt dus helemaal niets. We kunnen helemaal niet overzien welke natuurrampen ons over 25 jaar zullen treffen. Of onze kinderen over 50 jaar. Of onze achter- achter- achter kleinkinderen over 300 jaar.

Iemand die na 6 jaar concludeert dat iets voor altijd en eeuwig veilig is, heeft nog nooit van statistische significantie gehoord en heeft dus per definitie geen wetenschappelijke onderbouwing bij zijn verhaal.

Klakkeloos napraten

Het volledige betoog van Bert van der Haar is dus gebaseerd op drijfzand. Er zit niet één zinnig argument in het verhaal. Dat is triest. Want VNO-NCW zegt de belangen te behartigen van de werkgevers in Noord-Nederland. Maar het heeft er alle schijn van dat ze eigenlijk alleen de belangen van een handjevol bedrijven uit de oude economie steunen en klakkeloos de eenzijdige informatie van die bedrijven napraten.

Beste Bert van der Haar,

Ga eens op onderzoek uit. Haal je kennis over CO2-opslag niet alleen bij de gasunie, shell, essent, nuon en anderen die belang bij CO2-opslag hebben. Ga ook eens praten met mensen van de universiteit, met mensen van kleine bedrijven, met onderzoeksbureaus, met ons of met de omwonenden van de lege gasvelden. En vorm dan een mening op basis van echte informatie vanuit verschillende standpunten.

Uiteraard moet VNO-NCW opkomen voor de werkgevers. Maar dat betekent niet dat je ook al je kennis en informatie daar moet halen.

Lees VNO-NCW wil CO2-opslag, maar mist kennis op Co2ntramine.

Hoe zat het ook al weer?

Op 24 augustus 2011 haalde de Raad van State een streep door de Natuurbeschermingswet vergunning van RWE. De raad concludeerde dat de vergunning niet verleend had mogen worden omdat deze op 5 punten niet deugde:

• Verdieping van de Eemshaven
• De effecten op zeehonden en bruinvissen
• De effecten van stikstof op de Duitse Waddeneilanden
• Het koelwater
• Lichtvervuiling

De Provincie verleende enkele dagen later een ‘gedoogvergunning’ zodat Essent tot 23 juni 2012 door kan bouwen in afwachting van de nieuwe aanvraag.

Nieuwe aanvraag Natuurbeschermingswet RWE

Op 23 maart diende RWE deze nieuwe aanvraag voor de vergunning op basis van de Natuurbeschermingswet. En de provincie Groningen heeft nu besloten de volledige aanvraag openbaar te maken. Deze is te vinden op de website van de provincie.

De vraag is nu: Is RWE erin geslaagd om de 5 bezwaren weg te nemen?

De afgelopen dagen hebben we de nieuwe aanvraag bestudeerd. En daarbij valt op dat het energiebedrijf op en aantal punten een stap in de goede richting zet. Die zijn met name op het gebied van compensatie door de aankoop van grond en de aanlag van natuurgebieden in kweldergebieden en agrarisch natuurbeheer. Deze maatregelen lijken een positieve ontwikkeling voor de vogels op- en om het Wad.

Op een aantal punten schiet de nieuwe aanvraag echter flink te kort. Zo is er niet onderbouwt dat zeezoogdieren als bruinvissen en zeehonden niet te lijden hebben onder de kolencentrale. Terwijl dat een van de vijf punten was waarop de vorige vergunning is afgekeurd.

Ook is niet onderbouwd dat er een groot maatschappelijk belang is gediend bij deze kolencentrale.

Reactie Greenpeace en Natuur & Milieu

Ook de stichting Natuur & Milieu en Greenpeace hebben de nieuwe vergunningsaanvraag bestudeerd. En zij concluderen: “Zeehonden en bruinvissen lijden juist wél onder de nieuwe centrale. De verwachte schade aan de natuur op de Waddeneilanden is groter dan wettelijk toegestaan. Ook is de maatschappelijke noodzaak van de kolencentrale niet aangetoond.”

Wat gaat er nu gebeuren?

De provincie Groningen zal zich uiterlijk 23 juni buigen over de nieuwe vergunningsaanvraag. En het kan zijn dat gedeputeerde staten van Groningen niet onder de indruk is van de nieuwe aanvraag en deze afwijst. In dat geval heeft RWE/ Essent een groot probleem. Zij kunnen dan de centrale niet afbouwen en zullen proberen de kosten te verhalen op de provincie.

Een cynicus zal waarschijnlijk zeggen dat de provincie Groningen de grootste aandeelhouder van Groninger Seaports is en er dus indirect flink financieel baat bij heeft dat de centrale gebouwd mag worden (zie deze documentaire van RTV Noord na 6:53). Dikke kans dus dat de provincie de nieuwe aanvraag goed zal keuren.

Die zelfde cynicus zal ons ook wijzen op de cadeaus die Essent in de tussentijd uitdeelt bij de Zeehondercreche van Lenie ’t Hart. Aangezien de zeezoogdieren een heet hangijzer zijn in deze vergunningsaanvraag, is het op zijn minst ongepast dat Essent ineens met een flinke zak geld aanklopt bij dé autoriteit op dat onderwerp.

Als de provincie de nieuwe aanvraag wél goedkeurt zullen een aantal milieuorganisaties opnieuw naar de rechter stappen om deze aan te vechten. En aangezien de nieuwe vergunningsaanvraag onvoldoende antwoord geeft op de 5 problemen uit de vorige aanvraag is er een gedegen kans dat de rechter ook deze nieuwe aanvraag zal afwijzen. In dat geval zal het alleen allemaal een beetje langer gaan duren.

Lees Ook nieuwe aanvraag Natuurbeschermingswet RWE schiet tekort op Co2ntramine.

Lees hier waarom CO2-opslag, ook onder zee, een slecht idee is.

Lees CO2 van Maasvlakte naar Noordzee op Co2ntramine.

Wat wel mag van de provincie: opslag van aardgas

“We willen stimuleren dat er bewust wordt omgegaan met de winning van aardgas als schonere bron van fossiele energie.”
“We willen geen zoutwinning in ondiepe zoutkoepels vanwege mogelijke schade aan landschap, natuur, drinkwater en vanwege de kans op verzakkingen.”
“We willen de toepassing van warmte-koude-opslag (WKO) stimuleren als goede methode voor duurzame energiewinning.
“We stimuleren de opslag van groen gas, aardgas, stikstof en perslucht in zoutcavernes.”
“We willen bij het creëren van ondergrondse opslagruimte in een zoutcaverne stimuleren dat het gewonnen zout nuttig gebruikt wordt.”
“We staan in principe welwillend tegenover de opslag van aardgas in lege gasvelden, omdat dit een bijdrage levert aan de leveringszekerheid van aardgas.”

Wat misschien mag: CO2

“Nuttige toepassingen voor CO2 (in de glastuinbouw en frisdrankindustrie en in beperkte mate voor de groei van algen) kunnen op termijn bijdragen aan een bredere acceptatie door de bevolking voor opslag van CO2 onder land.”
“Wanneer de eerste demonstratieprojecten succesvol blijken, zal de vraag naar gasvelden voor de opslag van CO2 toenemen. De provincie Groningen stelt aan opslag op land de voorwaarde dat sprake moet zijn van draagvlak.”
Kortom, hier staat een beetje omfloerst dat opslag van CO2 onder de provincie Groningen op termijn niet uitgesloten wordt. De vraag is dan wat die termijn is: één jaar, tien jaar? Daarover zwijgt de provincie.

Wat niet mag: kernafval

“Van provinciale medewerking voor de opslag of berging van radioactief afval is geen sprake, tenzij daarvoor door het Rijk een onherroepelijk geworden vergunning op grond van de Kernenergiewet is verleend. Tegen het verlenen van een dergelijke vergunning zullen wij ons met alle beschikbare (rechts)middelen verzetten.”

Workshops en debatten tot de zomer

De provincie wil workshops en debatten. In april komen er workshops met de belangrijkste betrokkenen, alle gemeenten en de leden van de Statencommissie in drie afzonderlijke bijeenkomsten. “Het doel is primair om in dit stadium ideeën te genereren over mogelijke, gewenste en ongewenste ontwikkelingen in de ondergrond.”
Ik ben benieuwd of bijvoorbeeld Co2ntramine daar ook voor uitgenodigd zal worden.

In juni komen er dan zogeheten toekomstdebatten. “Dit is het moment om ook de mening van de bevolking (regiogewijs) te raadplegen. Er ligt immers nu een degelijk stuk met een duidelijke richting en enkele keuzes. In aparte bijeenkomsten met de stakeholders, gemeenten, bevolking en statencommissie wordt gevraagd om GS advies te geven over de te volgen koers en de te maken keuzes.” Dit als voorbereiding op de definitieve vaststelling van de structuurvisie in 2013.

Lees Provincie Groningen: wel aardgas, misschien CO2 maar geen kernafval onder de grond op Co2ntramine.

De dubbele pet van de Provincie Groningen

Conclusie van de documentaire is dat niemand de centrale meer wil, zowel tegenstanders als de provincie en RWE willen de centrale niet meer. Maar RWE heeft er nu al veel geld in zitten. En de provincie verschuilt zich achter het argument ‘behoorlijk bestuur’, wat blijkbaar belangrijker is dan “beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald”. De Groningse gedeputeerden zien dus in dat ze fout zitten, maar gaan er willens en wetens mee door.

Op zich is dat niet verwonderlijk, aangezien de provincie voor 60% aandeelhouder in Groningen Seaports is, en die partij verdient een hoop geld aan de komst van RWE. De provincie en haar bestuurders hebben er dus financieel belang bij dat de kolencentrale er komt en zijn daarmee geen onafhankelijke partij.

CO2-opslag gaat wel door

Er zit helaas ook een kleine fout in de documentaire. Er wordt beweerd dat CO2-opslag niet doorgaat. Dat is echter niet waar. De CO2-opslag onder land is “voorlopig” afgeblazen. Maar toen dat besluit bekend werd gemaakt is er direct bij verteld dat ze de CO2 nu onder de zee willen dumpen. Er gaan diverse geruchten over de ronde, zoals ten westen van Nederland en boven de Duitse Waddeneilanden. De betrokken partijen geven daar geen duidelijkheid over, maar werken ondertussen wel gewoon door aan CO2 opslag vanuit de centrale.

De documentaire is vanavond elk uur te zien op RTV Noord, en natuurlijk ook hier:

Lees De kolencentrale die niemand meer wil op Co2ntramine.

Bron: Handelsblatt, 6 februari 2012.

Lees Duurzame energie vervangt kernenergie in Duitsland op Co2ntramine.