Tijdens deze door Co2ntramine georganiseerde middag delen onder andere Charles Vlek, Herman Damveld en diverse kopstukken uit de provinciale en landelijke politiek hun visie op dit vraagstuk. Het congres vindt plaats van 15.00 tot 18.00 in Het Kasteel in Groningen en sluit af met een netwerkborrel tot 19.00 uur. Deelname aan deze boeiende middag kost €37,50 per persoon (studenten €20,-), maar vroege aanmelders (vóór 30 augustus) ontvangen een leuke vroegboekkorting.

Meld je daarom nu aan voor het congres en praat 9 oktober mee over waarom de ondergrond zich toch anders gedraagt dan verwacht!

Lees 9 oktober: Congres over gerommel in de ondergrond op Co2ntramine.

Dit artikel gaat vooral over feiten. Daarnaast zijn er oordelen over feiten en emoties die opgeroepen worden door feiten: die zijn voor ons even waardevol als de feiten op zich. Vaak is het lastig om een feit en de emotie die een feit oproept van elkaar te scheiden. Een voorbeeld. De aardbeving bij Loppersum in augustus 2012 was 3.6 op de schaal van Richter.

Voor de meeste Nederlanders is dat niet meer dan een feit, maar voor inwoners van Loppersum en omgeving een feit dat veel emoties heeft losgemaakt. Zo schreef iemand ons hierover: “Ik zag het huis heen en weer gaan als een schip op de golven, naar rechts en weer naar links. Een gebulder en gerommel. Indrukwekkend en angstaanjagend.” Deze persoon kan de feiten in dit artikel daarom heel anders ervaren dan iemand die nog nooit een aardbeving meegemaakt heeft of economisch belang heeft bij de winning van aardgas.

Ongetwijfeld zal bij de discussie over aardgas en aardbevingen naar voren gebracht worden dat we niet emotioneel maar rationeel moeten besluiten. In onze visie zijn emoties van wezenlijk belang bij elke discussie over dit onderwerp. Sabine Roeser, hoogleraar Filosofie TU Delft zei hierover op 5 februari 2013: “Om met de moreel beste oplossing te komen voor de situatie in Loppersum, adviseer ik de minister om naast de rationele kosten-batenanalyse en het financiële plaatje vooral ook de emoties van de inwoners serieus te nemen.”. Dat neemt niet weg dat dit artikel de nadruk legt op feiten.

(Bijna) Alles over aardgas, winning, energieverbruik, aardbevingen, de NAM & de aardgasbaten
Vanwege de grote hoeveelheid bronvermeldingen, grafieken en tabellen hebben we ervoor gekozen dit 16 pagina’s tellende onderzoek als PDF aan te bieden: Lees het hier: Basiskennis aardgas: Winning, gebruik en aardbevingen (PDF).

Lees Basiskennis aardgas: Winning, gebruik en aardbevingen op Co2ntramine.

In de provincie Groningen is veel verontrusting ontstaan door de recente aardbevingen als gevolg van de aardgaswinning. Het KNMI heeft tot nu toe in Noord-Nederland ongeveer 800 bevingen geregistreerd. Gemiddeld merkt men er vijf per jaar; het overgrote deel is zwak en niet voelbaar.
Er is een roep om de gaswinning aanzienlijk te verminderen. Maar houden de aardbevingen daarmee op? De NAM: “Als de NAM volledig stopt met gaswinning zullen op termijn ook de aardbevingen stoppen. Er is echter wel een vertragingseffect tussen productie van het gas en het optreden van aardbevingen. Daarnaast is er een relatie tussen de jaarlijkse productie en het aantal aardbevingen per jaar. Als er minder gas gewonnen wordt zullen er ook minder aardbevingen per jaar optreden. Als je de productie uitsmeert over meer jaren dan zullen ook de aardbevingen worden uitgesmeerd over een langere periode.”
De NAM vervolgt: “Het verminderen van productie zorgt er helaas niet voor dat de kans op een zwaardere aardbeving evenredig minder wordt. Ten onrechte zou de verwachting gewekt kunnen worden dat het optreden van aardbevingen door productievermindering wordt voorkomen. De NAM vindt een productiebeperking daarom geen goede voorzorgsmaatregel.”
Zijn er mogelijkheden om de kracht van aardbevingen te verminderen? De NAM “is een onderzoek gestart naar verschillende mogelijkheden om de sterkte van aardbevingen te beïnvloeden. Hierbij wordt ook gekeken naar mogelijkheden om drukverschillen te beperken in het reservoir. Injectie van stikstof of CO2 zou theoretisch gezien invloed moeten hebben. Echter gezien de omvang van het Groningen-gasveld lijkt dit geen oplossing in de praktijk. Dit onderzoek loopt nog en resultaten zullen in december 2013 worden bekendgemaakt.”

De huidige verontrusting ontstond door de aardbeving van 16 augustus 2012 bij Loppersum met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter. Na deze aardbeving hebben de NAM, het KNMI en toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) ieder afzonderlijk extra onderzoek verricht. De NAM hierover: “Niet langer kan worden aangenomen dat een aardbeving van 3,9 de zwaarst mogelijke aardbeving is als gevolg van gaswinning in het Groningen gasveld.” Volgens het SodM is er een kans van 7% is dat er de komende jaren een aardbeving komt van boven de 3.9 en een dergelijke aardbeving kan zes tot negen maanden na de piekproductie in de winter optreden. Dit feit zit veel Noord-Groningers dwars.
De NAM is verantwoordelijk voor de winning en productie van gas uit de ondergrond. De Gasunie transporteert het gas alleen. “De aardbevingen zijn een gevolg van die gaswinning. Daarom is NAM de aangewezen partij voor het omgaan met 6700 sinds 2012 ingediende schadeclaims”, stelt de NAM.
Tot 1988 ontkende de NAM dat aardbevingen een relatie met de gaswinning hebben, erkent die relatie nu expliciet en heeft 100 miljoen gereserveerd voor schadevergoeding. De overheid heeft tot nu toe 260 miljard aan aardgasbaten geïnd.

Lees Minder aardgas winnen verhindert ernstige aardbevingen niet op Co2ntramine.

Kernenergie in de jaren 80

Begin jaren tachtig hadden we de brede maatschappelijke discussie over kernenergie. Resultaat: de meerderheid van de bevolking wilde geen nieuwe kerncentrales. De regering zag het anders en besloot in januari 1985 tot de start van de Planologische Kernbeslissing (PKB) Vestigingsplaatsen voor kerncentrales. Dat leverde rumoerige inspraakbijeenkomsten op. In januari 1986 volgde het regeringsbesluit, de PKB Vestigingsplaatsen voor kerncentrales deel d.

Hierin lezen we: “Gewaarborgd moet worden dat bovenbedoelde locaties ook later nog zoveel mogelijk voldoen aan de belangrijkste criteria van de selectie van de vestigingsplaatsen”…”In het gebied van 0 tot 5 kilometer rond een (geplande) kerncentrale is het beleid gericht op het handhaven van gunstige lage bevolkingsdichtheden en op het vermijden van de vestiging van voorzieningen die tot aanwezigheid van grote aantallen moeilijk te verplaatsen mensen kunnen leiden”…”In een gebied van 5 tot 20 kilometer rond een (geplande) kerncentrale is een ontwikkeling volgens de ruimtelijke doelstellingen voor dat gebied in beginsel toegestaan.

Dit beleid wordt gevoerd door toetsing van streek-, structuur- en bestemmingsplannen voor het betreffende gebied” (PKB, deel d, pagina 8). Ook zijn explosiegevaarlijke inrichtingen binnen 3 kilometer verboden. Dit alles betekent dat toekomstige, “nu nog niet bekende ontwikkelingen met betrekking tot woningbouw, bevolking, recreatie, voorzieningen en/of industriële bedrijvigheid, enige praktische consequenties zullen ondervinden van het waarborgingsbeleid.” (PKB, deel d, p 64)

Van der Hoeven en Cramer: Eemshaven, Maasvlakte en Borssele

Op 13 maart 2009 verscheen het Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening (SEV III) onder verantwoordelijkheid van de minister Van der Hoeven (CDA) en Cramer (PvdA). In het SEV III gaat het ook om het ‘waarborgingsbeleid kernenergie’ waarin de 5 locaties zijn opgenomen voor een mogelijke kerncentrale: Moerdijk, Westelijke Noordoostpolderdijk, Maasvlakte, Eems en Borssele. De regering stelt: Alleen op de Maasvlakte kan een kerncentrale aangelegd en gebouwd worden “zonder risico’s voor significante gevolgen” voor de omgeving. Bij de andere locaties (Eemshaven, Westelijke Noordoostpolderdijk, Borssele en Moerdijk) zijn er kleine kansen op ongelukken met grote gevolgen.

Na inspraak kwam de regering in 2010 tot een beslissing. Vanwege de boven genoemde zone van vijf kilometer, valt de Moerdijk af omdat er teveel mensen wonen; de Westelijke Noordoostpolderdijk valt af omdat bij een ernstig ongeluk “de strategische drinkwatervoorraad in het IJsselmeer radioactief kan worden verontreinigd”. Blijven dus over: Eemshaven, Maasvlakte en Borssele. (bron)

Provincie en Rijk oneens over kerncentrale Eemshaven

Het waarborgingsbeleid komt er dus op neer dat de regering wil voorkomen dat vooral binnen een straal van vijf kilometer nieuwe fabrieken met veel werknemers of grote wooncomplexen (bv bejaardenflats) of recreatiegebieden worden aangelegd. En dit beleid is nog steeds van kracht. Provinciale Staten van Groningen wilden van dit beleid af, maar de regering houdt de mogelijkheid van kernenergie aan de Eemshaven nog steeds open.

Lees Eemshaven blijft op lijst voor kerncentrale op Co2ntramine.

Kans van slagen
De vorige vergunning die is afgegeven is al succesvol verworpen omdat deze op 4 punten niet deugde volgens de Raad van State. Naar onze mening heeft Essent/RWE nauwelijks iets gewijzigd en zijn de paar details die nu zijn aangepast volstrekt onvoldoende om een nieuwe vergunning te rechtvaardigen. We zijn er dan ook van overtuigd dat de Raad van State ook dit keer de vergunning zal vernietigen en de kolencentrale nooit in gebruik zal worden genomen.

Ron Wit, hoofd klimaat en energie bij Natuur & Milieu: `De nieuwe natuurvergunning rammelt weer aan alle kanten en de overheden overtreden de wet. Wij achten de kans groot dat de Raad van State ons weer in het gelijk gaat stellen.’

13 organisaties
De 13 Duitse en Nederlandse organisaties die in beroep gaan bij de Raad van State zijn: Bürgerinitiative De Dyklopers, Bürgerinitiative Rettet Die Ems, Bürgerinitiative Saubere Luft Ostfriesland, Deutsche Umwelthilfe (DUH), Greenpeace Nederland, Natuur- en Milieufederatie Groningen, Natuurmonumenten, Stichting Co2tramine, Stichting het Groninger Landschap, Stichting Natuur en Milieu, Stichting Wad, Vereniging Zuivere Energie, Waddenvereniging.

Grootste vervuiler van Nederland
Deze kolencentrale zou straks de grootste uitstoter van broeikasgassen in Nederland worden, evenveel als 3,5 miljoen personenauto’s. Minder vervuilende gascentrales staan stil vanwege overcapaciteit.

De milieuorganisaties maken zich ook grote zorgen over de natuurschade die deze overbodige centrale zal veroorzaken. ‘Elk jaar zouden straks miljoenen kilo’s schadelijke stoffen en honderden kilo’s zware metalen zoals kwik uit de schoorstenen van RWE/Essent komen,’ vertelt Sanne van Keulen, hoofd Klimaat en Energie van Greenpeace. ‘Die viezigheid valt neer op natuurgebieden en richt daar schade aan, dat kun je niet schoon rekenen. De kwetsbare natuur in en om de Waddenzee verdient bescherming, geen kolencentrale.

Lees Co2ntramine met 12 andere organisaties naar de rechter om RWE op Co2ntramine.

De Duitse Bondsrepubliek en de zestien deelstaten hebben op 9 april jl. afgesproken dat ze op zoek gaan naar een definitieve opslagplaats voor hoogradioactief afval. Binnenkort zal een wetsvoorstel worden ingediend met een alternatief voor het zwaar omstreden plan om gebruik te maken van de ondergrondse zoutkoepel in Gorleben, waar het beleid zich vanaf 1977 op richtte. Er was veel kritiek op de geologische argumenten die werden aangevoerd voor deze keuze. Vandaar dat de overheden opnieuw willen starten vanaf een blanco landkaart. Als de wet rond de zomer is goedgekeurd, komt er een commissie die de eisen op gaat stellen waar de ondergrondse opslag aan zou moeten voldoen. Daarna worden locaties uitgezocht, een proces dat tot 2031 duurt, gevolgd door de aanleg van de opslagmijn in de tien tot vijftien jaar daarna (Bron: Zeit.de & wettekst (PDF)).

Kortom, er is helemaal geen plan om kernafval bij Wahn op te slaan. Pents reageert dus op een niet bestaand plan.

Pents stelt: „In Gorleben en Asse II bleek een zoutkoepel grondwater te lekken, waardoor het daar opgeslagen radioactief afval weg kon lekken. Dit zorgt voor grootschalige milieuverontreiniging van het grondwater in deze omgeving.“ Maar in Gorleben is uitsluitend een deel van de mogelijke opslagmijn aangelegd en er ligt er ondergronds geen enkel vat kernafval. Wel is er bovengronds een grote hal met vaten hoogradioactief afval. De jaarlijkse acties tegen de kernafvaltransporten, gingen over deze opslag bovengronds.

In de zoutkoepel bij Asse liggen op 750 meter diepte wel vaten kernafval die in contact kwamen met grondwater (Asse is gatenkaas). De overheid vangt bijna alle water op dat in de zoutkoepel stroomt. Beneden op 790 meter diepte is er een radioactieve plas. En juist om te voorkomen dat het erger wordt moeten alle vaten opgegraven worden. Er is geen grootschalige radioactieve verontreiniging van grondwater vastgesteld. Ook hier komt Pents met onjuiste argumenten.

Volgens Pents komt er door de sluiting van de Duitse kerncentrales „de komende jaren een gigantische hoeveelheid radioactief besmet bouwmateriaal vrij“ en heeft dit tot gevolg „dat er haastig op zoek gegaan moet worden naar een plek waar dit afval heen kan.“ Pents is er blijkbaar niet van op de hoogte dat het afval van de afbraak van kerncentrales naar de voormalige ijzerertsmijn Schacht Konrad zal gaan als het aan de Duitse overheid ligt (bron). In zoutkoepels komt uitsluitend het hoogradioactieve afval, de gebruikte brandstof van de kerncentrales.

Al met al slaat de Natuur en Milieufederatie Groningen behoorlijk de plank mis en kan de federatie gemakkelijk het verwijt krijgen dat men maar wat roept om stemming te maken. Dat is jammer, temeer daar Pents deze fouten niet had hoeven te maken. Op de website van Co2ntramine kan hij namelijk alle relevante en getoetste feiten over berging van kernafval wereldwijd vinden.

Lees Natuur en Milieufederatie Groningen gaat de mist in bij opslag kernafval op Co2ntramine.

De afgelopen 25 jaar is er regelmatig discussie geweest over de HFR.

1. In de jaren negentig ging het vooral over de omschakeling van deze reactor van hoog- verrijkt uranium dat ook geschikt is voor de aanmaak van kernwapens naar laagverrijkt uranium.

2. Begin deze eeuw kwam de veiligheid ter discussie.

3. De laatste jaren deden zich nogal wat ernstige storingen voor in de HFR die moeilijk te repareren waren. Dit als gevolg van de veroudering van de reactor. Ook nu ligt de HFR stil door een storing en is het de vraag hoe de reactor gerepareerd kan worden.

Over deze drie kwesties gaat dit artikel:
Hoge Flux Reactor te Petten: een overzicht (PDF)

Lees Hoge Flux Reactor Petten: Een overzicht op Co2ntramine.

De NAM neemt 3 maatregelen om het vertrouwen te winnen:
1) Ze gaan in gesprek, de directeur komt zelfs op de koffie
2) Ze doen aan preventie
3) Schadereparatie
4) Onafhankelijk onderzoek

De preventie bestaat uit het pro-actief verstevigen van kwetsbare woningen. Maar, zo schrijft de NAM: “Deze werkzaamheden nemen tijd in beslag”. Even geduld dus..

Verdere preventie doen ze niet, de gaswinning gaat onverminderd door, en wordt zelf opgevoerd door nieuwe boringen. De kans op schade en gevaarlijke situaties wordt dus groter en de NAM doet daar op dit moment niets tegen. Slaapt u maar lekker verder..

Ook valt op dat de NAM het gebied heel klein houdt. Ze stuurden de brief alleen naar mensen die al schade hebben. De beving van augustus was in tweederde van de provincie te voelen en we weten sinds kort dat de bevingen heftiger gaan worden. Tweederde van de provincie is dus in potentie het ‘getroffen gebied’. Iedereen tussen het Lauwersmeer, het Wad, de Eems en de noordelijke helft van de Stad Groningen had dus een brief van de NAM moeten hebben.

Met deze brief toont de NAM andermaal aan dat ze dit niet serieus nemen en dat schade aan huizen, een ingestorte middeleeuwse kerk of wellicht zelfs dodelijke ongelukken niet belangrijk voor ze zijn.

De brief is via deze link te downloaden.

Lees De brief van de NAM op Co2ntramine.

Fracking
Hughes is een Canadese geoloog met een lange staat van dienst in de kolen- en oliesector. Jaren maakte hij deel uit van de top van de Canadese Geologische Dienst. Omdat hij toegang heeft tot de data, heeft hij een analyse gemaakt van 65.000 winningsputten van olie en gas via “fracking”. Het gaat hier om diep gelegen fossiele brandstoffen die niet via de bekende wijze gewonnen kunnen worden. Dit zogeheten onconventionele olie en gas is opgesloten in ondoordringbaar gesteente en moet ondergronds gebroken worden om enige doorlaatbaarheid te forceren, de “fracking”.

Eerst boort men verticaal een put tot in de diepe ondergrond en op de vereiste diepte een horizontaal gat van maximaal zeven kilometer lengte. In dit gat worden onder hoge druk grote hoeveelheden water met chemische toevoegingen en tonnen speciaal zand geperst. Daardoor breekt de ondergrond en komen olie en gas (schaliegas), beschikbaar.

Vraagtekens bij schaliegasrevolutie
In de Verenigde Staten is de gaswinning via fracking spectaculair gegroeid. Tussen 2005 en 2011 steeg de productie van schaliegas met een factor vijf. Schaliegas levert 40 procent van de Amerikaanse gasproductie. De regering en de industrie noemen dit vol trots de schaliegasrevolutie.

Hughes zet daar grote vraagtekens bij. De schaliegasproductie heeft in 2012 een plafond bereikt. Winning van schaliegas vanuit het ondergrondse horizontale boorgat kan tot ongeveer 100 meter vanaf het boorgat. In het eerste jaar van de productie wordt 50% tot 60% van het schaliegas gewonnen. Na vier jaar stopt de winning. Bij de nu gangbare winning wordt 70% van het gas uit de grond gehaald, terwijl dat bij schaliegas 10% is.

Productietop schaliegas al bereikt
Hughes laat zien dat 80% van het schaliegas van de VS uit vijf velden komt. Bij de twee grootste, Haynesville en Barnett, daalt de productie. Haynesville heeft in vijf jaar de productietop bereikt. Andere velden kunnen die daling nog maar net compenseren.

Om dit productieniveau in stand te houden, zijn er volgens Hughes alleen al voor het schaliegas jaarlijks 7000 nieuwe boorputten nodig en dat is praktisch onmogelijk. En 7000 boorputten kosten 42 miljard dollar, terwijl vorig jaar de waarde van het geproduceerde schaliegas 32 miljard dollar was.

Schaliegas veroorzaakt net zoveel CO2 als kolen
Hughes ontmaskert tevens het groene imago van schaliegas. De energiebedrijven argumenteren dat een kolencentrale per kilowattuur (kWh) twee keer zoveel CO2 uitstoot als een gascentrale. Maar volgens Hughes geldt dat niet voor elektriciteit uit schaliegas. De winning vergt hoge druk, waterpompen, chemicaliën en speciaal zand. Die moeten allemaal gemaakt worden en kosten energie. Voor de winning van schaliegas is meer energie nodig dan voor het conventionele aardgas. Daarnaast leert de ervaring uit de Verenigde Staten dat er lekkages van methaan voorkomen en dat dit gas deels wordt afgefakkeld. Methaan is echter een 25 keer sterker broeikasgas dan CO2. Deze factoren tezamen doen het broeikasvoordeel van schaliegas ten opzichte van kolen teniet bij de huidige bedrijfsvoering.

Lees De schaliegas-hype doorgeprikt op Co2ntramine.

Enkele opzienbarende feiten zijn: Omdat zonlicht en wind veel minder geconcentreerd zijn dan fossiele brandstoffen, is er veel meer materiaal nodig om evenveel energie op te wekken. Zo zou er alleen al voor de 4 miljoen windturbines van elk 5 megawatt zo’n 3.000.000 ton neodymium nodig zijn, terwijl de jaarlijkse primaire productie van dat metaal slechts 18.000 ton bedraagt (of 360.000 ton van nu tot 2030).

Een tekort aan metalen beperkt niet alleen de productie van energie, maar ook de productie van metalen zelf (net zoals een tekort aan energie niet alleen de productie van grondstoffen beperkt, maar ook de productie van energie zelf). Dat komt omdat ook de productie van metalen behoefte heeft aan metalen.

Met zijn opmerkelijke feiten schopt hij tegen de heilige huisjes van de ecotech-optimisten aan. Maar hij geeft ook hoop. Hij wijdt dan ook een aanzienlijk deel van zijn boek aan mogelijke oplossingen. Daar is ook werk bij voor ingenieurs. Een eerste technologische “fix” is grootschalige recycling van zeldzame metalen. Relatief veelvoorkomende metalen zoals ijzer en aluminium worden wel op grote schaal gerecycleerd, maar voor zeldzame metalen is dat nauwelijks het geval. Daar zit dus heel wat potentieel in. Maar alleen recycling – hoe noodzakelijk ook – haalt ons ( nog ) niet uit de penarie.

Lees verder op lowtech magazine

Lees Wat hebben we nodig voor grootschalige transitie naar duurzame energie? op Co2ntramine.