Enkele opzienbarende feiten zijn: Omdat zonlicht en wind veel minder geconcentreerd zijn dan fossiele brandstoffen, is er veel meer materiaal nodig om evenveel energie op te wekken. Zo zou er alleen al voor de 4 miljoen windturbines van elk 5 megawatt zo’n 3.000.000 ton neodymium nodig zijn, terwijl de jaarlijkse primaire productie van dat metaal slechts 18.000 ton bedraagt (of 360.000 ton van nu tot 2030).

Een tekort aan metalen beperkt niet alleen de productie van energie, maar ook de productie van metalen zelf (net zoals een tekort aan energie niet alleen de productie van grondstoffen beperkt, maar ook de productie van energie zelf). Dat komt omdat ook de productie van metalen behoefte heeft aan metalen.

Met zijn opmerkelijke feiten schopt hij tegen de heilige huisjes van de ecotech-optimisten aan. Maar hij geeft ook hoop. Hij wijdt dan ook een aanzienlijk deel van zijn boek aan mogelijke oplossingen. Daar is ook werk bij voor ingenieurs. Een eerste technologische “fix” is grootschalige recycling van zeldzame metalen. Relatief veelvoorkomende metalen zoals ijzer en aluminium worden wel op grote schaal gerecycleerd, maar voor zeldzame metalen is dat nauwelijks het geval. Daar zit dus heel wat potentieel in. Maar alleen recycling – hoe noodzakelijk ook – haalt ons ( nog ) niet uit de penarie.

Lees verder op lowtech magazine

Lees Wat hebben we nodig voor grootschalige transitie naar duurzame energie? op Co2ntramine.

Het Noordelijk Lokaal en Duurzaam verstuurde het volgende persbericht:

Noordelijk Lokaal en Duurzaam
Op de brainstormsessie te Westerbork van 8 februari maakte Pieter Wittenberg van de Drentse Koepel Energie Initiatieven (KEI) bekend dat de drie noordelijke energiecoöperaties Fryske EK, Grunneger Power en Drentse KEI zich hebben gebundeld tot de NLD, Noordelijk Lokaal en Duurzaam, welke partij opkoper wordt van lokaal opgewekte duurzame energie en leverancier van deze groene energie aan de aangesloten lokale partijen.

Voor het eerst is er een verdienmodel opgezet waar alle burgers en bedrijven uit de drie noordelijke provincies kunnen deelnemen en waarbij de opbrengst ten goede komt aan zowel de participanten als aan nieuw op te zetten duurzame-energieprojekten en kan -op lokaal nivo- een deel van de winst worden gestoken in verbetering van de leefbaarheid in het deelnemende dorp of regio. Zo kan een deelnemer van het Asser Burgerkollektief straks participeren in de exploitatie van bijvoorbeeld een windmolen van de Energiecoöperatie Coevorden, als beide partijen zich bij de NLD hebben aangesloten.

Op de sessie werd duidelijk dat de duurzame energieprojekten van onderop moeten ontstaan, met zoveel mogelijk betrokkenheid van de burgers, bedrijven en dorpsbelangen. De Brede Overleggroep Kleine Dorpen gaat tezamen met de NMF na in hoeverre Drentse dorpen geïnformeerd kunnen worden en kunnen deelnemen. Uit het Netwerk Duurzame Dorpen blijkt dat er al ruim 40 dorpen en regio’s bezig zijn in Noord-Nederland. Ook gemeenten kunnen deze ontwikkeling stimuleren door faciliterend te zijn voor de aktieve burgers en werkgroepen én door eventueel zelf deel te nemen of garanties te stellen voor de duurzame-energieprojekten binnen haar grenzen.

Lees Noordelijke energiecoöperaties bundelen zich op Co2ntramine.

De hele wereld verbruikt nu continu 2000 Gigawatt (GW) aan elektriciteit. Dit vermogen kan geleverd worden door geconcentreerde zonne-energie in de woestijn op een oppervlakte van 53.000 km2 (1,25 keer Nederland). Waarom grijpen we die kans niet?

Concentrated Solar Power (CSP)
Van Voorthuysen, tot zijn pensioen universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen en gepromoveerd in de kernfysica, pleit nu voor duurzame energie: “Als particulieren veel zonnepanelen op hun dak hebben, als er veel windmolens zijn en als we zuinig om gaan met energie, kunnen we daarmee nog steeds niet volledig in onze energiebehoefte voorzien. Er blijft een restpost over. Sommigen willen daarvoor kerncentrales, maar ik pleit voor grootschalige ontsluiting van de zon: Concentrated Solar Power, kortweg CSP.”

CSP is de technologie van zonthermische krachtcentrales. In conventionele centrales wordt de verbrandingswarmte van steenkool, aardgas of olie, of uit een kernreactor gebruikt om stoom op hoge druk te produceren. De stoom voedt een stoomturbine die gekoppeld is aan een stroomgenerator. In een zonthermische krachtcentrale worden de zonnestralen door middel van spiegels samengebundeld naar de ketel van een conventionele krachtcentrale. De zonnehitte vervangt het vuur: CSP-centrales zijn duurzame thermische krachtcentrales.

Er zijn verschillende CSP-technologieën, maar veruit de belangrijkste is de parabolische trog. Hier wordt het zonlicht tot één lijn geconcentreerd, waar een buis met vloeistof doorheen loopt. Met deze techniek wordt warmte van 400°C geproduceerd. Rijen trogvormige zonnecollectoren, elk met een doorsnede van zo’n 5 meter en ongeveer 100 meter lang, staan in Noord-Zuid-richting. In de brandlijn van de trog loopt een buis met een transportvloeistof, meestal olie. De parabolische trog weerkaatst het zonlicht en richt het op de buis met de transportvloeistof, waardoor de vloeistof opwarmt. Deze warmte wordt rondgepompt en via een conventionele stoomturbine omgezet in elektriciteit.

“Van de 2,6 GW opgesteld CSP-vermogen is 2,5 GW trogspiegels”, stelt Van Voorthuysen: “Deze techniek is betrouwbaar gebleken in de centrales in Californië, die gebouwd zijn tussen 1985 en 1991. Ze hebben al die jaren goed gedraaid. We zien dat veel nieuwe centrales lijken op die in Californië. Dat komt door wat ik noem een conservatisme bij CSP. Je doet het grootschalig of je doet het niet. En als je het doet, moet je honderden miljoenen investeren. Vandaar dat nieuwe centrales gebaseerd zijn op bewezen technologie en de CSP in Spanje sterk lijkt op die in Californië. De investeerders zijn voorzichtig en daardoor gaat de technologische ontwikkeling langzaam.”

Efficiency zonne-energie verder toegenomen
Van Voorthuysen verwijst naar Spanje: “De overheid garandeerde dat de CSP-elektriciteit afgenomen zou worden tegen 18 cent per kilowattuur (kWh). Niemand wilde investeren totdat dit bedrag verhoogd werd naar 27 cent per kWh. Zo creëerde de overheid een markt. Nu bestaat die prikkel niet meer en ligt de bouw in Spanje stil. Maar de fabrikanten geven nu wel aan CSP-elektriciteit te kunnen produceren voor ongeveer 14 cent per kWh, mede door allerlei kleinere technologische verbeteringen. Zo is de kwaliteit en de levensduur van de transportvloeistof verbeterd. In Italië wordt de toepassing van vloeibaar zout in plaats van olie onderzocht. Vloeibaar zout staat een hogere temperatuur toe, waardoor de efficiency toeneemt.”

Zonnetorens
Naast de trogspiegels wordt de techniek van de zonnetoren toegepast. Deze bestaat uit een hoge toren te midden van een cirkelvormig veld aan schuin gerichte reuzenspiegels, heliostaten genaamd, die om twee assen draaien om de zon te volgen. Het gereflecteerde zonlicht wordt tot één centraal punt geconcentreerd. Daardoor kan warmte worden geproduceerd van 600 graden – 200 graden hoger dan bij de trogspiegels – en is het netto rendement uit zonne-energie hoger.

“Het beste voorbeeld hiervan is Gemasolar bij Cordoba in Spanje. Daar wordt vloeibaar zout verwarmd tot 565 graden. De warmte wordt gebruikt voor turbines van 20 Megawatt. Van groot belang is hier echter de warmteopslag. De geproduceerde warmte-energie kan 15 uur worden opgeslagen en zo de dagelijkse vraagcurve van elektriciteit volgen, veel langer dan bij de trog-technologie waar het om acht uur gaat. De Gemasolar is dus in feite een basislastcentrale,” stelt Van Voorthuysen. Hij wijst er ook op dat de techniek minder oud en minder volwassen is. “Omdat het systeem van de spiegels ingewikkeld is, valt er nog een ontwikkelingsslag te maken en te leren. Van groot belang is ook de prijs van de spiegel die nu 200 tot 300 euro per vierkante meter is. Kan die naar 100 euro per vierkante meter om de centrale concurrerend te maken?”

Zonne-energie uit de zomer in de winter gebruiken
Hij noemt nog een ander probleem, het verschil tussen zomer en winter: “In Spanje is in de zomer de gemiddelde zonne-instraling vijf keer zo krachtig als in de winter en in Marokko gaat het om een factor twee. Voor dezelfde hoeveelheid elektriciteit moet je in de winter dus vijf dan wel twee keer zoveel centrales hebben. De oplossing waar aan wordt gewerkt is het omzetten van overtollige elektriciteit in de zomer in een chemisch product. Je maakt via elektriciteit waterstof en dat zet je dan weer om in methanol. In de winter zet je de methanol weer om in elektriciteit. Dit productieproces verkeert echter nog in het beginstadium. Er zijn ingewikkelde katalysatoren bij nodig. Het onder zoek kost tientallen miljoenen, maar dat geld is er wel. En zo komt de CSP langzaam maar zeker verder.”

Van Voorthuysen heeft in Marokko bestudeerd of er ruimte is voor CSP. Daar is de jaaropbrengst 50% hoger dan in Spanje. “In Marokko kan zeker CSP geïnstalleerd worden voor gebruik in Nederland en andere West-Europese landen. Het ligt voor de hand de CSP-elektriciteit via gelijkstroom naar Nederland te vervoeren. Het gaat om een afstand van 3000 kilometer en dat geeft ongeveer 15% verlies. Dat netverlies is voor de CSP een gegeven, dat niet veranderd kan worden door CSP-technologie.”

Vervuilend gedrag wordt nog steeds niet bestraft
“Wat wel veranderd kan worden is het overheidsbeleid”, zegt Van Voorthuysen: “Vervuilend gedrag wordt nog steeds niet bestraft. Ondanks het dreigende broeikaseffect hangt er aan de uitstoot van CO2 door de verbranding van fossiele brandstoffen, nog steeds geen beprijzing die de moeite waard is. De CO2-emissierechten zijn soms gratis of anders veel te goedkoop. En omdat het bij CSP om grootschalige vermogens en dus grootschalige investeringen gaat, blijven investeerders kiezen voor hun rendement op koste termijn. En in de huidige situatie kiezen de grote investeerders voor fossiele brandstoffen en dus niet massaal voor CSP. We bereiden ons niet goed voor op de toekomst.”

Lees Geconcentreerde zonnestroom groeit langzaam, maar gestaag op Co2ntramine.

Alle gemeenten over op groene stroom
De gemeenten moeten voor 2015 allemaal groene stroom hebben. De Rijksoverheid heeft dat bepaald via het Programma ‘Duurzaam inkopen’. “Meer dan de helft van de huishoudens heeft al groene stroom. WISE voert sinds kort campagne om ook bedrijven over te halen over te stappen op in Nederland opgewekte groene stroom”, zegt Schmid, “maar nu is het moment om ook alle gemeenten te benaderen met onze conclusie dat er maar weinig echte groene aanbieders van groene stroom zijn met als top-vier WindUnie, Greenchoice en de NHEC (NoordHollandseEnergieCoperatie) en Eneco.

WISE komt via een aantal stappen tot deze conclusie. “We kijken allereerst naar de wettelijk verplichte stroometiketten van de stroomleveranciers. Komt de elektriciteit uit kolen, kernenergie of uit duurzame bronnen? De stroometiketten maken inzichtelijk hoe de totale stroommix van de energiebedrijven er uit ziet en welk percentage van de totale hoeveelheid geleverde stroom groen is,” stelt Schmid.

Stroometiket zegt niet alles
“Het stroometiket is een goed uitgangspunt, maar zegt nog niet alles”, stelt Schmid. Deze visie wordt gedeeld door Jeroen Brouwers, manager Mediarelaties van Essent. Hij stelde in april 2012 dat het stroometiket te weinig zegt over de inspanningen en investeringen die een energiebedrijf doet om daadwerkelijk zelf in Nederland duurzame stroom te maken: “Dat stroometiket zou moeten worden uitgebreid”, stelde Brouwers toen. Essent heeft dat niet gedaan, maar WISE wel, voortbordurend op onderzoek dat gedaan is door en in opdracht van Greenpeace en de Consumentenbond.

In 2011 werd in Nederland 30% van alle elektriciteit als groene stroom verkocht. Maar nog geen 10% van alle in Nederland geproduceerde elektriciteit komt uit hernieuwbare bronnen als wind, zon en biomassa. De groene stroom die ingevoerd werd is vooral waterkracht uit Noorwegen en Zweden, maar het gaat hier om een “vergroening”, waar Schmid problemen mee heeft.

Energiebedrijven “vergroenen” grijze stroom voor € 1,- per huishouden
Schmid: “Noorwegen is verreweg de grootste producent van groene stroom uit Europa. In de Noorse fjorden draaien al sinds tachtig jaar waterkrachtcentrales die ontzettend veel duurzame elektriciteit produceren. Energieleveranciers maken daar gebruik van via het systeem van de certificaten met de Garanties van Oorsprong (GvO). Deze Garanties van Oorsprong – één GvO staat voor 1000 kWh – zijn in Nederland het bewijsmiddel dat de elektriciteit van een hernieuwbare bron komt en bepalen daarmee het groene aandeel van het Stroometiket. Enkele energieleveranciers op de Nederlandse markt kopen massaal groene stroom certificaten uit waterkracht.

Strikt genomen houden de Noren nog maar weinig groene stroom over voor zichzelf – op papier dan. Omdat in Noorwegen zelf weinig vraag naar deze GvO’s is zijn ze spotgoedkoop. Vorig jaar kostte één Noors GvO slechts dertig cent. Een gemiddeld Nederlands huishouden verbruikt 3500 kWh per jaar. Deze hoeveelheid stroom vergroenen kost een energiebedrijf dus maar één euro. Met deze certificaten ‘vergroenen’ zij de grijze stroom die ze in Nederland produceren.”

Greenchoice, WindUnie en de NHEC leveren groene stroom
Schmid: ”Juist de vraag of de groene stroom in Nederland wordt gemaakt is belangrijk in onze afweging om te beoordelen of een aanbieder echt groen bezig is. Kleinere leveranciers als Greenchoice, WindUnie en de NHEC vallen in positieve zin op. Zij investeren steeds meer (of alleen nog maar) in nieuwe groene productiecapaciteit in Nederland en hebben een heel bewust beleid om geen kolen- of kernenergie te maken en te verkopen.”

E.ON, Atoomstroom, Energie Direct, Essent en Nuon investeren volop in grijs
“Onder aan de lijst staan bedrijven als E.ON, Atoomstroom en Energie Direct. Ook bekende aanbieders als Essent en Nuon bevinden zich in de onderste regionen van de lijst. Essent produceert op zich veel groene windstroom, maar 84% van de investeringen in nieuw vermogen gaan naar kolen, gas en kernenergie. Essent scoort hoog wat betreft de uitstoot van CO2, verkoopt stroom uit kerncentrales en bouwt een nieuwe kolencentrale in de Eemshaven”, stelt Schmid, die via de lijst hoopt goed onderbouwde besluiten van gemeenteraden te bevorderen.

Lees Echte groene stroom is schaars op Co2ntramine.

Volgens dr. Faith Birol “is het niet zinvol voor overheden om duurzame energie te bevorderen als op het zelfde moment kolen, olie en gas gesubsidieerd worden”. Uit cijfers van IEA blijkt dat overheden in 2011 523 miljard euro subsidie aan grijze energie hebben uitgegeven.

Birol heeft dan ook aangedrongen bij regeringen over de hele wereld om jaarlijkse subsidies aan de olie- en gasproductie te beëindigen, “zodat we aan de doelstellingen inzake klimaatverandering kunnen voldoen en daarmee ruimte bieden voor hernieuwbare energie om te kunnen concurreren met kolen, olie en gas”.

Bron: businessGreen

Lees Subsidies fossiele energie zijn vijand nummer een voor groene energie op Co2ntramine.

Tijdens de World Economic Forum Annual Meeting 2013, die vorige week is afgerond, kwam Stern tot een alarmerende uitspraak, dit in een interview met de Britse krant The Guardian. “Ik had het fout, het is veel, veel erger,” aldus Stern. “In het vorig rapport ging ik nog uit van een scenario waarin de temperatuur tussen de 2 en 3 graden Celsius zou stijgen, maar in werkelijkheid lijkt de 4 graden steeds waarschijnlijker. De planeet absorbeert minder CO2 dan we verwacht hadden en de uitstoot stijgt behoorlijk snel.” Verder zegt hij: “Als ik nu terugkijk, heb ik de risico’s onderschat.”

Lees verder: Stern: “Impact klimaatverandering is veel erger”
bron: IPS

Lees Stern: “Het prijskaartje van de klimaatverandering ligt veel hoger” op Co2ntramine.

Lees Help Greenpeace met een tweet per dag op Co2ntramine.

Datum: 8 november 2012
Tijd: 19.00 uur inloop, aanvang om 19.30 uur. Rond 21.15 uur sluiten we af met een borrel
Locatie: Het Paleis, Boterdiep 111, Groningen

Deelname is gratis. Aanmelden via het formulier onderaan deze pagina: www.debatinstituut.nl

Lees Energiedebat Noord-Nederland op Co2ntramine.

Het watergebruik is één van de vele kwesties die een rol kunnen spelen bij de beoordeling van het voor of tegen van een bepaalde elektriciteitscentrale. We weten veel over allerlei risico’s, maar over het watergebruik was tot nu toe niet veel bekend.

Het rapport van het River Network gaat in op de situatie in de Verenigde staten aan de hand van een gedetailleerde studie van 633 centrales die daar in bedrijf zijn. In Nederland kan de situatie anders zijn, maar we gaan er van uit dat de uitkomsten van het rapport in grote lijnen ook voor Nederland gelden.

In het rapport is naast het watergebruik van de gangbare centrales ook dat van zon- en windenergie bestudeerd. Daarbij is niet alleen rekening gehouden met het water dat centrales gebruiken voor de koeling. Ook is onderzocht hoeveel water gebruikt wordt bij het maken van de centrales en de productie van de brandstof. Deze meer indirecte manieren van gebruik van water, betekenen bijna altijd dat het water vervuild wordt. Het directe en indirecte gebruik van water geeft een water-voetafdruk van de verschillende vormen van elektriciteitsopwekking.

Kolen-, kern- en gascentrales gebruiken water voor de koeling. Het rendement van deze centrales schommelt tussen de 40 en 60%. Van de energie die vrijkomt bij een kolen- of kerncentrale verdwijnt meer dan de helft met het koelwater, bij een gascentrale is dat ongeveer 40%. Voor één kilowattuur (kWh) uit een kolencentrale is 64 liter water nodig. Bij een kerncentrale gaat het om 58 liter en bij een gascentrale om 25 liter per kWh. Dit koelwater warmt de rivier of de zee op, waar de centrale aan ligt, en is in feite een vervuiling van de omgeving.

bron: The River Network

Bij zon- en windstroom gaat het om veel minder water: bij stroom uit zonnepanelen is het 1 liter water per kWh en bij windenergie 0,2 liter per kWh. Waterkrachtcentrales gebruiken veel meer water. Waterkrachtcentrales maken stroom rechtstreeks uit water. Voor één kilowattuur (kWh) waterkracht is 1700 liter water nodig. Maar in tegenstelling tot het watergebruik voor gas- kolen- of kerncentrales is er met dat water niets gebeurd: geen besmetting, geen opwarming, geen vervuiling van het oppervlaktewater.

Uitsluitend op basis van deze getallen is zon- en windstroom het beste. Van de meest gangbare centrales in Nederland scoren de gascentrales het beste omdat ze de helft minder water nodig hebben dan kolen- of kerncentrales. Ook dit pleit tegen het in bedrijf nemen van onder meer de kolencentrale aan de Eemshaven en de bouw van nieuwe kerncentrales in Zeeland of aan de Eemshaven.

Lees Kolencentrales kampioen watergebruik op Co2ntramine.

De markt is toegankelijk voor iedereen. De zonnemarkt biedt informatie van verschillende bedrijven; van maatwerkadvies tot aanbiedingen voor zonnepanelen. Ook is het Servicepunt van de Natuur en Milieufederatie Drenthe aanwezig. Het Servicepunt ondersteunt groepen die lokaal aan de slag willen met duurzame energie. Wij geven persoonlijk advies en brengen de geïnteresseerden bijeen om elkaar te inspireren en kennis uit te wisselen.

Nieuwe regeling vanuit het Rijk
Zonne-energie staat voor een grote doorbraak. Naast de grote interesse vanuit diverse groepen en individuen, is er ook een nieuwe subsidieregeling vanuit het Rijk. Vanaf 2 juli is het mogelijk 15% aankoopsubsidie te krijgen op zonnepanelen. Dit levert per huishouden een bedrag op van maximaal € 650,-.

De zonnemarkt
De zonnemarkt biedt informatie voor mensen die individueel zonne-energie willen en mensen die samen met anderen aan de slag willen gaan. Op de markt vindt u de volgende bedrijven en organisaties:

Duurzame Energiesystemen Nederland
Techniko
Arendstechniek
Zonkracht
Invent
Zelziuz BV
Servicepunt Natuur en Milieufederatie Drenthe en het Bespaarschaap
Awizon
Energiewacht, Essent
Zon op Nederland
Cedel
Gemeente Assen

Meer informatie over de zonnemarkt en de workshops vind je op de site van Natuur en Milieufederatie Drenthe.

Lees Alles over zonne-energie op Drentse Zonnemarkt op Co2ntramine.